11:10 AM 09/03/2021  |   Lượt xem: 242  | 

Tài liệu lưu trữ là một phần không thể thiếu trong di sản lịch sử và văn hóa của nhân dân Nga và là nguồn thông tin của người Nga, được bảo quản vĩnh viễn theo luật pháp của nước Nga.

       Lịch sử công tác lưu trữ của nước Nga được biết đến qua một cuốn sổ tay nhỏ về công tác lưu trữ còn được lưu lại cho đến ngày nay. Cuốn sổ này ghi chép một cách chi tiết những công việc cụ thể về bảo quản, tóm tắt và sử dụng tài liệu và được biết đến dưới một tên gọi khác là Danh mục Tài liệu lưu trữ Hoàng gia của Ivan IV Vasilyevich (Ivan IV - còn được biết đến dưới tên gọi Ivan Bạo chúa, Ivan Khủng khiếp – Người đứng đầu nước Nga khởi xướng danh xưng hiệu Sa hoàng vào năm 1547), ra đời trong khoảng thời gian từ năm 1572 đến năm 1575. Vì thế, có thể nói rằng thời điểm ra đời của cuốn Danh mục Tài liệu lưu trữ Hoàng gia cũng chính là thời điểm khai sinh của công tác lưu trữ trên nước Nga.

       Vào thế kỷ thứ XVI, nước Nga đã có hệ thống chính quyền và các cơ quan hành chính nhà nước, mỗi cơ quan đều có lưu trữ riêng, trong đó lưu trữ của Posol’skii prikaz (Văn phòng đại sứ) giữ vai trò quan trọng nhất, thể hiện qua danh mục tài liệu năm 1614.

       Những cải cách của Peter Đại đế chính là nền tảng cho sự hình thành của công tác lưu trữ nhà nước ở Nga. Đó cùng là thời điểm mà thuật ngữ “Lưu trữ” xuất hiện trong ngôn ngữ Nga. Lưu trữ Thượng viện được thành lập theo Nghị định ngày 16/7/1712, tiếp đó là sự thành lập của Lưu trữ các cơ quan hành chính trung ương Nga hay còn gọi là Kollegii trong tiếng Nga. Tuy nhiên, đến ngày 28/2 theo lịch Nga, tức ngày 10/3/1720, một hệ thống cơ quan lưu trữ có tính pháp lý với nhân sự chuyên trách về lưu trữ mới được thành lập theo sự ra đời của “Những nguyên tắc chung” hay Điều lệ của các cơ quan do Peter Đại đế ban hành, trong đó có Chương 44 về lưu trữ.

     Tư liệu cổ này đề cập đến những vấn đề cụ thể như “sách, tài liệu, hồ sơ, sổ đăng ký phải được vào sổ và bảo quản ở cơ quan 3 năm, sau đó được chuyển vào lưu trữ với sự phê duyệt bằng chữ ký của nhân sự làm lưu trữ, chỉ để lại tài liệu về những nguyên tắc, quy định đặc biệt, tài liệu và sách dùng vào mục đích tham khảo có trong sổ đăng ký”. Để giúp cơ quan lưu trữ quyết định tài liệu thuộc loại nào theo quy định trên, Peter Đại đế yêu cầu phân loại tài liệu trước khi đưa vào lưu trữ thành thành hai nhóm: nhóm không có thông tin về tài chính và nhóm còn lại là các tài liệu chứa thông tin về vấn đề tài chính.

       Trong thế kỷ XVIII, nhiều quy định pháp lý về lưu trữ đã được ban hành. Lưu trữ địa phương vốn đã tồn tại từ thế kỷ XVI – XVII nay chính thức được thành lập theo lệnh của Thượng viện gửi các thống đốc ban hành năm 1728. Theo lệnh này, Thượng viện quy định thành lập hai lưu trữ ở mỗi tỉnh: một lưu trữ của các cơ quan cấp tỉnh và một lưu trữ dành cho chính quyền thành phố. Năm 1736, Thượng viện ban hành nghị định về việc xây dựng các tòa nhà làm kho lưu trữ tài liệu lịch sử và ngân khố tại các tỉnh.

       Công tác lưu trữ ở Nga tiếp tục phát triển trong thế kỷ XIX và XX. Trong thời gian này, các lưu trữ trung ương của các Bộ được thành lập trên cơ sở kế tục các cơ quan lưu trữ cũ. Lưu trữ Trung ương Matx-cơ-va thuộc Bộ Ngoại giao là cơ quan lưu trữ được nhiều người tìm đến nhất. Ngoài ra, còn có các lưu trữ khác như Lưu trữ Mezhevoi, Lưu trữ Tài liệu lịch sử nhà nước Pê-téc-bua, Lưu trữ Quốc phòng và Bản đồ thuộc Bộ Quốc phòng, Lưu trữ Nhà nước thuộc Bộ Ngoại giao. Ở cấp địa phương, lưu trữ được thành lập ở các cơ quan.

       Năm 1878, Viện Khảo cổ Pê-téc-bua, cơ sở giáo dục đầu tiên ở Nga có đào tạo về ngành lưu trữ đi vào hoạt động.

       Sau Đại Cách mạng tháng 10/1917, trên cơ sở Nghị định của Hội đồng Dân ủy Nga Xô về việc “Tái tổ chức và tập trung hóa quản lý lưu trữ tại Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Xô viết”, Cơ quan Hành chính Trung ương về Quản lý lưu trữ (GUAD) thuộc Bộ Dân ủy Giáo dục Liên bang Nga Xô – cơ quan quản lý nhà nước về lưu trữ duy nhất – được thành lập từ ngày 1/6/1918.

       Năm 1929, GUARD được tái cơ cấu và đổi tên thành Cục Lưu trữ Trung ương Liên Xô (viết tắt là TsAU trong tiếng Nga). Từ năm 1938 đến năm 1960, toàn bộ hệ thống lưu trữ nhà nước từ trung ương tới địa phương nằm trong cơ cấu tổ chức và chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Dân ủy Nội vụ Liên Xô. Đến năm 1960, lưu trữ được chuyển cho Hội đồng Bộ trưởng Liên bang Xô viết quản lý, Cục Lưu trữ Trung ương thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô được thành lập. Các cơ quan lưu trữ thuộc các nước cộng hòa thuộc Liên Xô theo đó cũng được thành lập.

       Ngày 5/11/1990, Ủy ban Quản lý lưu trữ thuộc Hội đồng Bộ trưởng Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga (Roskomarchiv) được thành lập. Sau khi Liên bang Xô viết sụp đổ và Liên bang Nga hình thành, toàn bộ Lưu trữ nhà nước trung ương Liên bang Xô viết cùng với các cơ quan lưu trữ khác trong đó có cả Lưu trữ Đảng Cộng sản đóng trên lãnh thổ Liên bang Nga được chuyển cho Roskomarchiv quản lý từ tháng 10/1991.

       Ngày 30/9/1992, Roskomarchiv trở thành cơ quan quản lý lưu trữ của Liên Xô và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga và được đổi tên thành Cục Lưu trữ nhà nước Nga, sau đó là Cục Lưu trữ Liên bang Nga vào ngày 14 tháng 8 năm 1996.

       Ngày 9/3/2004, Cục Lưu trữ Liên bang Nga được đổi tên thành Cơ quan Lưu trữ Liên bang, thuộc Bộ Văn hóa và Truyền thông đại chúng Liên bang Nga theo Luật No.314 của Tổng thống về “Hệ thống và tổ chức của các cơ quan hành pháp”. Theo Nghị định No.724 của Tổng thống Liên bang Nga về “Những vấn đề về hệ thống và tổ chức của các cơ quan hành pháp liên bang”, Cơ quan Lưu trữ liên bang được chuyển giao cho Bộ Văn hóa Liên bang Nga từ ngày 12 tháng 5 năm 2008.

       Theo Hiến pháp Liên bang Nga, công tác lưu trữ thuộc thẩm quyền chung của Liên bang Nga và các chủ thể của Liên bang Nga. Luật liên bang số No.125-FZ về “Công tác lưu trữ ở Liên bang Nga” ngày 22 tháng 10 năm 2004 quy định việc bảo quản, thu thập, quản lý và sử dụng tài liệu lưu trữ thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga và các tài liệu lưu trữ dưới bất kể hình thức nào cũng như quy định về việc quản lý công tác lưu trữ trên toàn Liên bang Nga.

       Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga

       Theo Luật của Chính phủ Liên bang Nga số 177 ngày 7/4/2004 về “Các vấn đề về Cơ quan Lưu trữ Liên bang”, Cơ quan Lưu trữ Liên bang (Rosarchiv) là cơ quan hành pháp liên bang thực hiện các dịch vụ nhà nước, quản lý tài sản liên bang và thực hiện luật pháp trong lĩnh vực lưu trữ. Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga là cơ quan chủ quản của các Lưu trữ nhà nước liên bang, Viện Nghiên cứu toàn Nga về Lưu trữ và Văn bản học cùng với một số cơ quan, tổ chức liên quan khác.

       Mục tiêu của Cơ quan Lưu trữ Liên bang là:

              Cung cấp các dịch vụ nhà nước trong lĩnh vực lưu trữ

              Quản lý nhà nước đối với tài liệu lưu trữ thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga và Danh mục nhà nước các tài liệu lưu trữ quý hiếm thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga

              Giám sát việc thực thi các quy định về lưu trữ, thu thập, quản lý và sử dụng tài liệu lưu trữ

       Luật số 290 của Chính phủ Liên bang Nga ngày 17/6/2004 về “Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga” đã đưa ra những quy định áp dụng cho Cơ quan Lưu trữ Liên bang. Theo đó, Rosarchiv có trách nhiệm cung cấp, chia sẻ thông tin cho công dân, các cơ quan chính quyền nhà nước và địa phương, các cơ quan, tổ chức xã hội gồm cả những yêu cầu của công dân Nga, công dân người nước ngoài và người không quốc tịch; tổ chức công bố, xuất bản, triển lãm, giới thiệu danh mục thành phần và nội dung tài liệu thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga; bảo quản an toàn tài liệu lưu trữ quý hiếm thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga. Rosarchiv quản lý tài liệu thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga bao gồm cả Danh mục tài liệu quý hiếm thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga.

       Rosarchiv là cơ quan quản lý và tiếp nhận ngân sách liên bang cấp cho việc thực hiện chức năng nhiệm vụ của Cơ quan, các chương trình khoa học, kỹ thuật, sáng tạo và các dự án của Cơ quan Lưu trữ liên bang. Rosarchiv phối hợp với các cơ quan là nguồn nộp lưu tài liệu trong việc xác định thời gian loại hủy tài liệu, kế hoạch lập hồ sơ, hướng dẫn quản lý tài liệu cho các cơ quan nhà nước liên bang. Rosarchiv cũng điều chỉnh các quy định, hướng dẫn về hoạt động của các hội đồng chuyên gia trung ương, lưu trữ trung ương và các quy phạm pháp luật khác trong hoạt động lưu trữ của các cơ quan nhà nước liên bang và các cơ quan, tổ chức trực thuộc.

       Rosarchiv tiếp nhận và xử lý, quyết định và trả lời mọi yêu cầu trực tiếp hoặc bằng văn bản của công dân theo Luật liên bang.

       Rosarchiv là thành viên của Hội đồng Lưu trữ Quốc tế (ICA). Các nhà lưu trữ liên bang Nga cũng đóng góp tích cực trong việc thành lập Chi nhánh khu vực Châu Âu-Á của Hội đồng Lưu trữ Quốc tế (EURASICA). Quyết định thành lập EURASICA được thông qua tại Đại Hội Lưu trữ Quốc tế năm 2000 tổ chức ở Sevilla, Tây Ban Nha, gồm các nước thành viên là Armenia, Belarus, Georgia, Kazakhstan, Kygryzstan, Mông Cổ, Moldova, Nga và Ukraine.

       Nga có khoảng hơn 20.000 cán bộ lưu trữ làm việc tại các cơ quan lưu trữ, trong đó 13.200 người làm việc tại các cơ quan lưu trữ nhà nước và lưu trữ các thành phố; 47 cán bộ lưu trữ có trình độ tiến sỹ.

       Công tác đào tạo chuyên môn cho cán bộ lưu trữ do các cơ sở giáo dục đại học thực hiện. Ngôi trường có lịch sử lâu đời nhất trong số những cơ sở đào tạo về lưu trữ là Viện Lưu trữ và Lịch sử thuộc Trường Đại học Nhân văn Quốc gia Nga (thành lập năm 1932) và Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Ural, nay thuộc Đại học Tổng hợp Liên bang Ural.

       Phông Lưu trữ Liên bang Nga

       Phông Lưu trữ Liên bang Nga là sưu tập các tài liệu lưu trữ đã hình thành trong lịch sử và tiếp tục mở rộng phản ánh đời sống vật chất và tinh thần, có giá trị lịch sử, khoa học, xã hội, kinh tế, chính trị và văn hóa. Đây là một phần không thể thiếu trong di sản lịch sử và văn hóa của nhân dân Nga và là nguồn thông tin của người Nga, được bảo quản vĩnh viễn theo luật pháp của nước Nga. Với việc bảo quản vĩnh viễn và sử dụng các tài liệu thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga, lưu trữ đã làm vững mạnh thêm chủ nghĩa liên bang, xây dựng một xã hội của nhân dân, tạo nên những quan điểm dân chủ và nuôi dưỡng người Nga thành những công dân thực thụ, những nhà yêu nước và những con người nhân hậu.

       Tài liệu được đưa vào Phông Lưu trữ Liên bang Nga dựa trên việc xác định giá trị do các ủy ban chuyên gia của các cơ quan lưu trữ có thẩm quyền của Liên bang Nga, chủ thể của Liên bang Nga trong công tác lưu trữ, các lưu trữ nhà nước và thành phố cùng với cơ quan chủ quản của tài liệu hoặc chủ sở hữu tài liệu thực hiện theo “Những quy định về bảo quản, thu thập, quản lý và sử dụng tài liệu thuộc Phông Lưu trữ Liên bang Nga và các tài liệu lưu trữ khác trong các lưu trữ nhà nước, lưu trữ thành phố, bảo tàng, thư viện, các cơ quan tổ chức thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga”.   

       Tính đến ngày 1/1/2007, Phông Lưu trữ Liên bang Nga có khoảng gần 600 triệu tài liệu trên nhiều vật mang tin khác nhau, tương đương với khoảng hơn 8.500km giá tài liệu.

Huyền Linh (Phòng Hợp tác quốc tế và Quản lý khoa học - Cục VTLTNN)