03:45 PM 08/10/2021  |   Lượt xem: 315  | 

Bản báo cáo đã tái hiện lại những khoảnh khắc lịch sử đáng nhớ về ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954).

    Ngày 10/10/1954, Hà Nội sạch bóng quân thù, hàng chục vạn người dân Thủ đô cùng xuống đường, khắp phố, phường rợp bóng cờ hoa, năm cửa ô đón chào đoàn quân chiến thắng trở về. Những khoảnh khắc lịch sử đó đã được ghi lại trong báo cáo tường thuật lại tình hình nhân dân, tình hình trật tự và công tác tuyên truyền trong buổi đón tiếp bộ đội, chính quyền cách mạng của nhân dân Hà Nội trong ngày Giải phóng Thủ đô - 10/10/1954 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội.

 

Đoàn xe cơ giới đi qua phố Hàng Bài (Hà Nội), ngày 10/10/1954.

Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Phông Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Bá Khoản, SLT 766.

 

    Nhân Kỷ niệm 67 năm Ngày giải phóng Thủ đô (10/10/1954- 10/10/2021), chúng tôi xin trân trọng giới thiệu nội dung của bản Báo cáo này:

   " I. Tình hình nhân dân:

    Nhân dân các cửa ô kéo ra đón bộ đội, hai bên hè đường chật ních người đứng, từ phía ô cầu Dền lên tới rạp Majestic đông hơn. Từ Ngã Tư Sở lên Bạch Mai thì đông, quãng phố Đồng Khánh lên Taverno Royal hơi vắng, có những chỗ loác choác như Cầu Giấy, Hàng Đẫy. Nhiều cán bộ ước lượng có tới hơn 20 vạn người trở lên. Có những người từ trước tới giờ không đi đón ai bao giờ cả nay cũng đi đón bộ đội như giáo sư Vinh (cha Vinh), bác sĩ Chinh, cả xóm Công giáo Hàm Long đi hết.

    - Một cụ già có 5 con nói: Đời tôi hôm nay mới thấy có ánh sáng, sau này sẽ sung sướng, tương lai của các con tôi sẽ tốt.

    - Công nhân Sở máy Đèn trước đó 4 ngày đã ở lại ăn ngủ tại xí nghiệp để đấu tranh bảo vệ, giữ máy móc, buổi trưa cũng sốt sắng đi đón bộ đội.

    - Đối với bộ đội có người nói: Áo xanh với ngụy binh thì không thể so sánh được, tinh thần mình có thừa.

     - Tại các công sở, trường học thì công chức, học sinh tập trung đi đón bộ đội, sinh viên đứng vào hàng ngũ 200 người, số công chức đi tới 70-80%, các xóm lao động tới 2/3, nhân dân ngoại thành khoảng 4, 5 vạn người.

    - Anh em Hoa kiều có 15 xe ô tô kết hoa, nhiều nơi làm cổng chào. Mỗi khi có xe ô tô hoặc những đơn vị hành quân đi qua đều hô khẩu hiệu Hồ Chủ tịch muôn năm.

    - Ấn kiều đi lẻ tẻ và lẫn vào trong nhân dân.

    - Pháp kiều cũng nhiều người đi, vui vẻ nhưng có phần e thẹn, có người nói: Bây giờ mới trông thấy rõ lực lượng của Việt Nam, thấy nhân dân kính mến Hồ Chủ tịch, nhân dân Việt Nam có cảm tình với nhân dân Pháp, nhưng không biết đối với chúng tôi ra sao? Khi ta qua phố Quang Trung có một vợ chồng là Pháp kiều vỗ tay hoan hô.

    - Trong Ủy ban Quốc tế có người nói: Về khí giới thì thường thôi nhưng tinh thần thì đáng phục cho nên Pháp thua cũng vì thế (1 đại biểu Canada nói với đại biểu Ấn Độ)

    - Sở máy Đèn có 5 người chuyên môn Pháp ra đứng ngoài ban-công xem khi thấy ta quay fim thì thụt vào nói: Chúng tôi đứng đây, các ông quay fim nếu mai kia có chúng tôi ở trong fim, người ta lại cho là chúng tôi theo Việt Minh thì rồi thất nghiệp.

    - Khi bộ đội đi, có người tặng bộ đội 12 con chim bồ câu sống, nhiều người tặng rất nhiều hoa thật, hoa giấy, cờ nhỏ.

    2. Trật tự:

    Nói chung không có vấn đề gì đặc biệt, tuy có một vài chỗ lúc đầu hàng ngũ còn lộn xộn sau dần tự động đứng vào hàng ngũ, nhưng khi bộ đội đi qua thì lại xô đến đông lấn cả xuống đường.

    Phần giải thích của ta kém nhưng nhân dân tự động giữ trật tự.

    - Phía chợ Mơ có một số truyền đơn cũ của bọn Ngô Đình Diệm giải truyền từ sớm thành 3 đống độ 200 tờ.

    Có chỗ khi bộ binh đi, cách bộ binh độ 30 phút các đoàn sau chưa tới có tên phản tuyên tuyền “bộ đội đi hết rồi còn đâu mà chờ”.

    Chào cờ, quy định 3 giờ mới chào cờ mà bộ đội đã đến từ 12 giờ trưa. Nhân dân chờ lâu nên có lúc mất trật tự.

    3. Tuyên truyền:

    Treo được 2 ảnh lớn Hồ Chủ tịch (cao 7 thước) ở ngã tư Hàng Đào và nhà Ga.

    - Chiều 09/10 đã bắt đầu xóa khẩu hiệu và sáng 10/10 vẫn tiếp tục làm.

    - Thanh niên xung phong công tác tổ chức đi giày hát cho nhân dân, có chỗ nhảy cả ngoài đường. Tổ chức ở khu phố đọc thư Bác, tuyên cáo của Ủy ban Quân chính. Máy phóng thanh có 9 xe đi giải thích.

    - Khẩu hiệu, băng trên dọc đường hành quân rất nhiều, nói chung 100 thước có một chiếc, có nơi 100 thước có 2 chiếc, cổng chào nhiều. Khẩu hiệu ở băng-đơ-rôn còn có những khẩu hiệu cũ đã đổi nhưng không kịp. Một số khẩu hiệu khác còn lộn xộn giữa chữ Hòa bình thống nhất độc lập và dân chủ với Độc lập thống nhất và Dân chủ.

    Một vài khẩu hiệu có những cái soạn lại, hoặc rơi xuống lòng thòng vì vướng xe pháo binh. Máy phóng thanh hướng dẫn giới thiệu chưa ăn khớp.

    […]

    Đặc biệt là nhi đồng và cụ già thì thật nhiệt tình, một số công chức và tri thức có vẻ thẹn nhưng cũng vỗ tay hoan hô khi đồng bào hoan hô nhiều.

    Công an và quân sự phối hợp về trật tự tốt.”...."(1)

 

Báo cáo của BCH thành phố Hà Nội về cuộc đón tiếp bộ đội, chính quyền ta vào ngày 10/10/1954

Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Bộ Giáo dục (1945-1980), hồ sơ 161.

 

    67 năm đã trôi qua, nhìn về những giờ phút trọng đại ngày 10/10/1954, chúng ta hiểu hơn về lịch sử Thủ đô, về bề dày của lịch sử dân tộc, về thành quả của 9 năm kháng chiến chống lại âm mưu tái chiếm Đông Dương của thực dân Pháp, về kết quả đấu tranh không biết mệt mỏi của quân và dân Thủ đô anh hùng, để từ đó trân quý hơn những giá trị của hòa bình hôm nay./.  

---------------------

Chú thích:

(1) Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Bộ Giáo dục (1945-1980), hồ sơ 161, tờ 23-34.

Phạm Ngọc Diệp (Trung tâm Lưu trữ quốc gia III)