11:32 AM 18/01/2021  |   Lượt xem: 1143  | 

Với lượng tài liệu lưu trữ phong phú trải qua hơn 1.000 năm lịch sử nước Áo, Lưu trữ Nhà nước Áo lưu giữ, bảo tồn một di sản văn hóa có giá trị cao và có tầm quan trọng đối với toàn Châu Âu.

       1. Vài nét về lịch sử Lưu trữ Nhà nước Áo

        Những nỗ lực ban đầu trong việc tập trung các tổ chức Lưu trữ của Áo

       Trong thời kỳ của Đế chế Áo-Hung và trong những ngày đầu của nền Đệ nhất Cộng hòa, những nỗ lực nhằm tập hợp các kho lưu trữ độc lập của các cơ quan trung ương ở Vienna vẫn chưa đạt được thành công. "K. K. Archivrat" (thành lập năm 1894) về cơ bản chỉ là một cơ quan cố vấn của Bộ Nội vụ Hoàng gia (k. K. Ministerium des Inneren) với những trách nhiệm rộng hơn liên quan đến việc bảo vệ các hồ sơ lưu trữ ở Áo (Cisleithania). Các kho lưu trữ "chung" (k. & K.) - Haus-, Hof- und Staatsarchiv (Lưu trữ nhà nước I), Kriegsarchiv (Lưu trữ nhà nước II) và "Reichsfinanzarchiv" (Hofkammerarchiv) (Lưu trữ Tài chính) không nằm trong đợt tập hợp này.

       Sau Thế chiến thứ nhất, đã có kế hoạch thành lập Tổng cục Lưu trữ nhà nước dựa trên hình mẫu của Phổ, nhưng lại bị trì hoãn trong những năm 1920.

       Cũng cần phải nhắc đến việc bảo vệ tài liệu lưu trữ (các Cơ quan Lưu trữ I và II và Cơ quan tối cao về Lưu trữ) cũng như một Hội nghị của các chuyên gia Lưu trữ (Hội đồng Tư vấn Lưu trữ - Archivbeirat) để đảm bảo sự gắn kết nhất định giữa các kho lưu trữ phân mảng trong những năm nội chiến. Lưu trữ nhà nước I đóng vai trò trung tâm trong giai đoạn này.

       Lưu trữ Viên trong những năm 1940-1945

       Chỉ sau khi “Sáp nhập" (Anschluss), khi Áo trở thành một phần của Đế chế Đức vào năm 1938, những nỗ lực tập trung các tổ chức lưu trữ mới được đẩy mạnh trở lại. Theo khoản 1 Điều 9 của Nghị quyết thứ 6 quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Thống đốc Đế chế Đức tại Áo ngày 11 tháng 1 năm 1940 (Công báo Luật năm 1940/I, p. 54), Lưu trữ Áo báo cáo trực tiếp cho Bộ trưởng Nội vụ của Đế chế. Cơ quan Lưu trữ bao gồm các kho lưu trữ sau:

       Lưu trữ Nhà nước I,

       Kho lưu trữ tài chính,

       Kho Lưu trữ tài liệu Kế toán,

       Lưu trữ Học liệu,

       Kho lưu trữ Nội vụ và Tư pháp.

       Ludwig Bittner (1877 - 1945), Giám đốc Lưu trữ nhà nước I, được chỉ định làm Giám đốc Kho Lưu trữ Đế chế Đức. Kho Lưu trữ II (Heeresarchiv Wien – Lưu trữ Quốc phòng), từng được sát nhập vào Lưu trữ Quốc phòng Đức, và Lưu trữ giao thông, được đặt tại Cơ quan Đường sắt Đế chế Đức, vẫn nằm bên ngoài tổ chức lưu trữ mới này.

       Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo từ năm 1945

       Luật Chuyển giao Quyền lực (Behördenüberleitungsgesetz) ngày 28/7/1945, Luật số 94/45, tạo cơ sở pháp lý cho việc duy trì cơ cấu tổ chức vốn đã tồn tại kể từ năm 1940 sau khi giải phóng Áo năm 1945. Điều 10 của Luật cho phép thành lập Lưu trữ Nhà nước Áo là một cơ quan trực thuộc Phủ Thủ tướng.

       Ban đầu, Lưu trữ nhà nước Áo có các cơ quan lưu trữ sau:

        - Lưu trữ Nhà nước I (Haus-, Hof- und Staatsarchiv);

       - Kho Lưu trữ Hành chính tổng hợp (được thành lập trên cơ sở hợp nhất Cơ quan Lưu trữ Nội vụ và Tư pháp với Lưu trữ Học liệu);

       - Lưu trữ Tài chính và Kế toán;

       - Lưu trữ Nhà nước II.

       Lưu trữ ngành giao thông (Archiv für Verkehrswesen), ban đầu là cơ cơ quan thuộc Bộ Giao thông vận tải Liên bang từ năm 1946, sau đó được sát nhập vào Lưu trữ nhà nước năm 1947 và trở thành một phần của Kho Lưu trữ tài liệu hành chính nhưng sau đó lại trở thành kho lưu trữ độc lập từ năm 1954.

       Bảo vệ tài liệu lưu trữ

       Văn phòng bảo vệ tài liệu lưu trữ (Archivamt zur Wahrnehmung des Archivalienschutzes) ban đầu được tái thiết trong khuôn khổ cơ cấu của Lưu trữ Nhà nước Áo năm 1947 và sau đó chuyển thành một cơ quan trực thuộc Phủ Thủ tướng Liên bang năm 1954. Kể từ đó, Tổng Giám đốc của Lưu trữ Nhà nước Áo kiêm nhiệm là Giám đốc của các Kho Lưu trữ và các nhân sự lưu trữ của Lưu trữ Nhà nước cũng là nhân sự của các Kho Lưu trữ.

       Thay đổi cơ cấu năm 1983

       Trong năm 1983, Hệ thống Lưu trữ Liên bang Áo đã trải qua một sự thay đổi quyết định khi Kho Lưu trữ Cộng hòa “Archiv der Republik” (Kho Lưu trữ trung gian)" được thành lập. Các Kho khác của Lưu trữ Nhà nước đã phải chuyển các tài liệu chính thống của thời Đệ nhất Cộng hòa, thời Chủ nghĩa xã hội – Quốc gia và Đệ nhị Cộng hòa cho Kho này. Kho Lưu trữ Giao thông vận tải bị giải thể và hồ sơ lưu trữ của Kho này được phân bổ cho Kho Lưu trữ trung gian và Kho Lưu trữ tài liệu hành chính tổng hợp.

       Kho Lưu trữ tài liệu hành chính tổng hợp, Lưu trữ Nhà nước I, Lưu trữ nhà nước II và Kho Lưu trữ tài liệu Tài chính và Kế toán trở thành các Kho lưu trữ lịch sử khi thành lập Kho Lưu trữ Cộng hòa (Archiv der Republik).

       Với một số đặc trưng riêng, các tài liệu lưu trữ do các kho lưu trữ này lưu giữ chỉ bao gồm thời kỳ của Vương triều Habsburg cho đến cuối Thế chiến thứ nhất. Hiện nay, tài liệu của các cơ quan thuộc nguồn nộp lưu phải chuyển vào Kho Lưu trữ Cộng hòa.

       Các địa điểm đặt Kho

       Ban đầu, các cơ quan lưu trữ, đặt rải rác khắp Vienna, chưa được tập hợp tại cùng một địa điểm sau khi sát nhập trong những năm 1940-1945.

       Theo các kế hoạch trong những năm 1950, việc xây dựng các trung tâm lưu trữ mới bắt đầu được thực hiện nhưng vẫn chưa chưa đi đến đâu, mà phải tới cuối những năm 1980 các trung tâm lưu trữ mới xuất hiện ở Vienna, gồm: Vienna I, số 1 Minoritenplatz (Tổng Cục và Lưu trữ nhà nước I), Vienna I, số 6 Johannesgasse  (Lưu trữ tài liệu Kế toán), Viên II, Wallnerstrasse 6 (Kho Lưu trữ tài liệu hành chính), Vienna I, số  6 Himmelpfortgasse  (Lưu trữ tài liệu tài chính ), Vienna VII, số 2-2a Stiftgasse (Lưu trữ nhà nước II), Vienna III, 33 Aspangstrasse  (Kho Lưu trữ Giao thông vận tải) và Vienna VII, số 7 Andreasgasse  (Lưu trữ Cộng hòa).

Một góc kho lưu trữ của Cộng hòa Áo.

       Giai đoạn 1981-1986, một tòa nhà mới xây dựng đặt tại Vienna-Erdberg (Nottendorfer Gasse 2-4, 1030 Vienna); tòa nhà này khai trương trong năm 1988 và hiện nay là trụ sở của Tổng Cục Lưu trữ, Xưởng tu bổ, Thư viện trung tâm của Lưu trữ Nhà nước và các kho lưu trữ: Tài liệu Hành chính, Lưu trữ Cộng hòa, Lưu trữ Nhà nước II và Kho Lưu trữ tài liệu tài chính và kế toán.

       Các tòa nhà làm kho lưu trữ đặt tại Johannesgasse và Minoritenplatz, vốn là những di tích lịch sử được bảo vệ có niên đại từ thế kỷ XIX, vẫn tiếp tục được sử dụng.

       Tổng Cục trưởng của Lưu trữ Nhà nước Áo qua các thời kỳ:

       1945 - 1955: Leo Santifaller (1890 - 1974);

       1955: Oskar Regele (1890 - 1969), Quyền Giám đốc;

       1956 - 1967: Gebhard Rath (1902 - 1979);

       1968 - 1972: Hanns Leo Mikoletzky (1907 - 1978);

       1973 - 1975: Walter Goldinger (1910 -1990);

       1976 - 1978: Richard Blaas (1913 - 2004);

       1979 - 1986: Rudolf Neck (1921 - 1999);

       1987 - 1993: Kurt Peball (1928 - 2009);

       1994 đến nay (12/2020): Lorenz Mikoletzky (sinh năm 1945).

       2. Nhiệm vụ của Lưu trữ Nhà nước Áo

       - Bảo quản di sản văn hóa

       Với lượng tài liệu lưu trữ phong phú trải qua hơn 1.000 năm lịch sử nước Áo, Lưu trữ Nhà nước Áo lưu giữ, lập danh mục và bảo tồn một di sản văn hóa có giá trị cao và có tầm quan trọng đối với toàn Châu Âu. Lưu trữ Áo xác định bản thân là “một thực thể giúp đẩy mạnh sự phát triển khoa học lưu trữ và lịch sử”.

       - Khung pháp lý

       Kể từ năm 2000, một đạo luật đặc biệt, Đạo luật Liên bang (Đạo luật Liên bang về Bảo quản An toàn, Lưu trữ và Sử dụng Tài liệu Lưu trữ của Chính phủ Liên bang, Công báo Luật Liên bang số 162/1999) điều chỉnh khuôn khổ và các nhiệm vụ khoa học, văn hóa và hành chính của Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo.

       - “Lưu giữ tài liệu”

       Các nhiệm vụ cốt lõi liên quan đến "lưu giữ tài liệu lưu trữ" được luật định nghĩa là "giám sát, tiếp quản, lưu giữ, bảo quản, phục chế, lập hồ sơ, mô tả, sử dụng và sẵn sàng cho việc sử dụng các tài liệu lưu trữ của Chính phủ liên bang để phục vụ mục đích nghiên cứu trong các giai đoạn lịch sử và hiện tại, cho các mục đích nghiên cứu khoa học và nghiên cứu khác hoặc cho giáo dục, cho luật pháp, quyền tài phán, hành chính cũng như các mối quan tâm chính đáng của công dân (Luật Liên bang, Công báo Luật Liên bang số 162/1999, điều 2. [5].

       - Nhiệm vụ trong khuôn khổ quản lý nhà nước

       Giống như tất cả các “tài liệu lưu trữ sống”, Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo đóng một vai trò quan trọng trong khoa học lịch sử đồng thời giữ vai trò quan trọng trong quản lý hành chính công. Các cơ quan phục vụ liên bang không được phép lưu giữ các tài liệu lưu trữ mà phải chuyển hết các tài liệu sau khi kết thúc công việc cho Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo. Lưu trữ Nhà nước xác định giá trị lưu trữ của tài liệu được nộp.

       - Thời hạn tiếp cận

       Hồ sơ lưu trữ được tiếp nhận từ các cơ quan liên bang sẽ được công bố để công chúng tiếp cận sau khi kết thúc thời hạn lưu giữ theo luật định là 30 hoặc 50 năm, theo quy định tại Khoản 2 Điều 8 của Luật Lưu trữ Liên bang. Việc tiếp cận các tài liệu quốc phòng, được lưu trữ bởi Cục Lưu trữ Nhà nước Áo tại Kho Lưu trữ, phải tuân theo Luật Dân sự (Luật Dân sự, Công báo Luật Liên bang số 60/1983). Hồ sơ lưu trữ được lưu trữ trong Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo theo một thỏa thuận lưu ký phải tuân theo các yêu cầu đặc biệt.

       - Bảo vệ các kho lưu trữ

       Căn cứ vào các quy định của Đạo luật Bảo vệ Di tích (Đạo luật Liên bang về Bảo tồn Di tích, Công báo Luật Liên bang số 170/1999, Điều 24-25a), quyền đặt kho lưu trữ đã được giao cho Lưu trữ Nhà nước Áo cấp phép bảo vệ và khai thác. Trong lĩnh vực này, Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo đóng vai trò là cơ quan bảo tồn.

       - Các kho lưu trữ liên bang khác

       Ngoài Cơ quan Lưu trữ Nhà nước Áo là cơ quan lưu trữ liên bang trung ương, các cơ quan và thể chế liên bang sau đây được phép thiết lập kho lưu trữ cho hoạt động của mình:

       + Hội đồng Nghị viện;

       + Tòa án tối cao;

       + Các trường đại học;

       + Cơ quan Liên bang về Bảo tồn Di tích Lịch sử (Bundesdenkmalamt);

       + Thư viện Quốc gia Áo (Austrian National Library);

       + Bảo tàng liên bang;

       + Kho lưu trữ âm thanh Áo (Austrian Phonothek);

       + Dàn nhạc Giao hưởng Hoàng gia (Hofmusikkapelle);

       + Văn phòng Liên bang về Đo đạc và Bản đồ (Bundesamt für Eich- und Vermessungswesen).

       Nguồn tài liệu tham khảo:

       https://www.statearchives.gv.at/tasks-and-organisation/the-history.html
       https://www.statearchives.gv.at/tasks-and-organisation/the-mission.html

(Còn nữa)

Thu Hà (Trung tâm Lưu trữ quốc gia tài liệu điện tử - lược dịch)