09:04 AM 06/10/2021  |   Lượt xem: 196  | 

Việc phân chia, định rõ địa giới hành chính được thực hiện tốt sẽ góp phần rất lớn cho công tác quản lý địa phương, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước từ trung ương tới địa phương.

       Phân định địa giới hành chính là một vấn đề lớn, có ảnh hưởng, liên quan mật thiết tới quá trình hình thành, phát triển, cũng như việc đảm bảo chất lượng, sự ổn định, bền vững của nền kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng,…ở mỗi vùng, địa phương. Trong bài phát biểu tại cuộc Hội thảo ngày 11-12/7/1991 của Giáo sư, Nhà giáo nhân dân, nguyên Bộ trưởng, Tổng Thư ký Hội đồng Bộ trưởng kiêm Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Đoàn Trọng Truyến về vấn đề phân vạch địa giới tỉnh, ta thấy được phần nào quan điểm, nguyên lý, tác động cũng như một số giải pháp cơ bản cho quá trình thực hiện phân vạch địa giới cụ thể đối với cấp tỉnh ở Việt Nam.

       Thứ nhất, điều đầu tiên Giáo sư khẳng định là việc “chia lãnh thổ ra thành những đơn vị hành chính” là một phần tất yếu đối với bất kỳ quốc gia nào và các “đơn vị lãnh thổ ấy đều nằm trong một nhà nước đơn nhất (không kể những nước Liên bang) và duy nhất…do nhà nước đặt ra có lợi nhất cho sự quản lý của mình”.

       Thứ hai, những nhân tố như: diện tích, dân cư, dân tộc, địa lý tự nhiên, kinh tế, quốc phòng,…đều có ảnh hưởng, tác động lớn tới việc phân chia lãnh thổ ở trong từng hoàn cảnh nhất định lúc này hay lúc khác tuy sẽ có những “nhân tố trội”, nhưng cũng không thể bị tác động hay đánh giá một cách riêng lẻ. “Một khi hiệu lực quản lý của nhà nước không tốt, phải xem xét toàn diện các mặt, trong đó có vấn đề hợp lý hay bất hợp lý của vấn đề phân chia địa giới, nhưng không nên quá cường điệu yếu tố này và dẫn tới việc thay đi đổi lại “nhập vào rồi lại tách ra”, gây bất ổn định hành chính”.

 

 

 Bài phát biểu của Giáo sư Đoàn Trọng Truyến về vấn đề phân vạch địa giới tỉnh tại cuộc Hội thảo ngày 11-12/7/1991.
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Quốc hội, hồ sơ 6131.

     Thứ ba, ông nêu một số quan điểm như sau: “Xác định rõ một số quan điểm sau:

       1. Quan điểm phân biệt rõ quyền sở hữu công cộng XHCN do Nhà nước nắm với quyền sử dụng sở hữu kinh doanh của người tập thể tổ chức được giao quyền; tách biệt rõ bộ máy nhà nước và chức năng quản lý nhà nước với cơ cấu kinh tế với chức năng quản lý kinh doanh.

       2. Quan điểm phân biệt sự phân bổ cơ cấu kinh tế quốc dân với sự phân bổ các đơn vị hành chính – lãnh thổ và các cấp chính quyền địa phương.

       …3. Quan điểm kinh tế hàng hóa nhiều thành phần với một thị trường thống nhất không bị chia cắt….

       4. Quan điểm nhà nước và quyền lực nhà nước là thống nhất, là một, không phân chia…

       5. Phân chia lãnh thổ và đặt ra các cấp là để quản lý xã hội có hiệu lực nhất, có nghĩa là để quản lý dân và phục vụ dân tốt nhất, sát và gần dân nhất; nghĩa là vì dân, chứ không phải vì cán bộ cho có đủ chức đủ quyền”.

       Việc nắm rõ quan điểm cũng như đứng trên quyền lợi, lợi ích chung và quyết tâm thực hiện những con đường, định hướng đúng đắn sẽ đem lại sự phát triển bền vững cho các địa phương.

Phương án 1 về nghiên cứu điều chỉnh ranh giới Thủ đô Hà Nội, năm 2007
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Văn phòng Chính phủ (giai đoạn 2003-2007), hồ sơ 22829.
 

       Thứ tư, Giáo sư cũng có đưa ra một số cách làm, giải pháp, đề xuất trong quá trình thực hiện phân vạch địa giới như: “phải có một phương án toàn diện và đồng bộ, xem là một vấn đề trong các vấn đề cải cách hành chính; không nên làm đơn độc, làm ồ ạt, không tính đầy đủ các yếu tố”. Mặt khác, đối với các tỉnh thì do “các tỉnh miền núi vốn đã rộng và giao thông liên lạc khó khăn”, hoặc “những tỉnh có cả đồng bằng và miền núi rất rộng” thì “nên tách ra, như “Hà Tuyên, Hoàng Liên Sơn, Gia Lai-Kon Tum, Hà Sơn Bình”, “Nghệ An và Hà Tĩnh, Bình Thuận và Ninh Thuận, Quảng Ngãi và Bình Định, Khánh Hòa và Phú Yên”; “các tỉnh đồng bằng dù diện tích tương đối rộng (so với đồng bằng) và dân số đông (2-3 triệu), nhưng giao thông liên lạc thuận tiện, khả năng quản lý không có gì quá khó khăn thì không nhất thiết phải tách; nhưng nếu diện tích, dân số quá lớn, điều kiện giao thông liên lạc khó khăn và vấn đề dân tộc đáng quan tâm thì có thể tách (Hậu Giang – Minh Hải, Hà Nam Ninh)”. Đối với địa giới cấp thành phố, ông cho rằng: “Một mặt, thành phố có những điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa, dân cư, ngoại giao,…hoàn toàn khác nông thôn. Mặt khác, thành phố xem như một đơn vị hành chính lãnh thổ cơ sở, phải có một cơ cấu tổ chức bộ máy và một phương thức quản lý tập trung thống nhất hơn nhiều so với tỉnh”. Và riêng việc nếu chúng ta đặt ra cấp khu “thì phải trên những căn cứ khác với việc chia tỉnh, đặc biệt là về quy hoạch kinh tế theo vùng và vấn đề quan hệ quốc tế được mở rộng không chỉ cho trung ương mà cả cho địa phương”.

       Từ bài phát biểu của Giáo sư Đoàn Trọng Truyến, chúng ta có thể thấy Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến công tác phân định địa giới hành chính trong tiến trình phát triển của đất nước. Việc phân chia, định rõ địa giới hành chính được thực hiện tốt sẽ góp phần rất lớn cho công tác quản lý địa phương, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước từ trung ương tới địa phương. Đồng thời, thúc đẩy sự phát triển chung của kinh tế, chính trị, xã hội, nhân dân an tâm sinh sống, lao động, sản xuất, giảm thiểu các khiếu kiện đặc biệt liên quan đến đất đai vượt cấp, giúp cho công tác quy hoạch, kế hoạch, việc ban hành những chủ trương, chính sách pháp luật đối với quản lý, sử dụng đất đai ổn định.

Đỗ Hương (Trung tâm Lưu trữ quốc gia III)