04:17 PM 06/08/2020  |   Lượt xem: 245  | 

Trong mắt lữ khách đến Sa Pa, dãy Fansipan tựa như bức tường khổng lồ phủ kín cây xanh, khiến người ta choáng ngợp bởi hình khối và kích thước cả về chiều dài lẫn chiều rộng.

Fansipan, ông hoàng của các ngọn núi Đông Dương, “dãy núi có sườn gập ghềnh" mà người Mán (les Man) thường gọi là Hoàng Liên Sơn, khối núi vươn lên trời, bức tường khổng lồ màu xanh thẫm, những đỉnh núi kỳ vĩ của dãy núi này có độ cao tới 3.000 mét. Những đám mây nặng nề, những màn sương nhẹ che phủ dãy núi thay đổi không ngừng. Những dòng thác rạch vách núi thành các đường thẳng đứng dài lấp lánh ánh bạc.

Dưới chân núi, Sa Pa như mỉm cười trong ánh mặt trời tháng sáu.

Khách sạn Fansipan.

Những cây đào trĩu quả, đổ bóng lên các bức tường đá xám, rồi những giàn nho... Xa hơn, nơi gợi nhớ tới những đồng cỏ ở châu Âu, là bãi chăn thả với những đàn bò hung hung đỏ, trắng và những hàng rào bằng cây xanh tuyệt đẹp.

Những ngôi biệt thự rêu phong, những lán gỗ, bãi tập đua ngựa quây bằng đá trắng tựa như đá hoa cương, một con phố lúc vụt lên lúc lao xuống giữa những cửa hàng sặc sỡ sắc mầu; một ngôi chợ khang trang với mái ngói, gỗ pơ mu và có cả mái tôn nữa.

Toàn cảnh khu nghỉ mát Sa Pa.
(Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I)

Dưới ánh mặt trời rực rỡ là những dải sương mai trắng muốt. Một sự thanh lãng tràn ngập, một sự trong mát, cao nhã khiến người ta quên mất đồng bằng Sông Hồng xô bồ, ngột ngạt đang hiện hữu bên ngoài. Trong cảnh sắc yên bình đó, người ta bắt gặp những đứa trẻ với cặp má ửng hồng đang nô đùa vô cùng đáng yêu.

Sa Pa mở rộng

Theo ước tính, từ năm 1910 tới năm 1920, có 6 biệt thự được xây dựng trong đó có biệt thự Mangin.

Từ năm 1920 tới năm 1930: Tòa Công sứ, các khách sạn và 28 ngôi nhà.

Từ năm 1930 tới năm 1940: 26 biệt thự và nhà thờ.

1941: 01 biệt thự.

1942: 7 biệt thự.

1943: 10 ngôi nhà.

Bản đồ quy hoạch Sa Pa.
(Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I)

 Toàn quyền Đông Dương Jean Decoux (giai đoạn 1940-1945) quyết định lập ra một chương trình quy hoạch trước khi xảy ra những sai lầm không thể sửa chữa được. Ông ta đích thực là một nhà quy hoạch đô thị, nói đúng hơn là một nghệ sĩ.

Thoạt đầu, bản quy hoạch khiến người ta cảm thấy bối rối, trông giống như một bức tranh siêu thực khó hiểu, một chiếc bảng mầu của người họa sĩ: đỏ son, hồng, nâu hạt dẻ, nâu đen, xanh lục, xanh dương, cam, tím quỳ. Tất cả được thể hiện trên một mặt phẳng trong khi thực địa là các thung lũng, khe, đồi, dốc.

Bằng các thuật ngữ nghề nghiệp chính xác, ý đồ của nhà đô thị học đã trở nên rõ ràng và sinh động hơn. Theo thiết kế, ẩn sau Sa Pa hiện tại là một Sa Pa trong tương lai. Bản quy hoạch tôn trọng tất cả những gì mà quá khứ và hiện tại để lại. Tuy nhiên, ở một mức độ nào đó, người ta sẽ khắc phục những sai lầm quá lộ liễu và chuẩn bị cho sự phát triển hài hoà của một đô thị lớn hơn.

Đường thuộc địa số 4 mở rộng dự kiến là một con đường rộng và đẹp đi qua trung tâm thành phố. Trên đường vào thành phố, phía bên trái là tòa nhà của Ngân hàng Đông Dương; tiếp đến, con đường chạy qua một khu vực lưu không, men theo sườn Bắc của dãy Sang-Ta-Van. Tại phía Bắc và phía Nam, sẽ có những khu dành riêng để bảo vệ thành phố. Ở đó, còn có các công viên và khách sạn được phủ kín cây xanh.

Xa hơn nữa về phía Bắc là khu kỹ nghệ và thương mại.

 Về phía Tây, các vườn cây tạo thành một khu đệm giữa khu công thương nghiệp và một cái hồ. Tiếp đến là khu thể thao với sân bóng và các bãi chơi trong vùng đầm lầy hiện nay của cao nguyên Lồ Suối Tổng. Những nhát cuốc đầu tiên đã bắt đầu để thực hiện các công trình này.

Trên các sườn phía Nam của cao nguyên Lồ Suối Tổng là những biệt thự hạng hai. Người ta đã tiến hành vạch ra lộ giới các tuyến đường. Một số tuyến bắt đầu được khởi công. Tuy nhiên, tại khu vực cao, các khu rừng cấm khai thác đang trở thành trở ngại lớn đối với việc mở rộng thành phố.

Khu vực trung tâm thành phố theo quy hoạch không có nhiều thay đổi. Tại đây, một trạm ôtô buýt hiện đại, một trại lính, một trạm y tế và một trường học sẽ thay thế các cơ sở khiêm tốn hiện nay. Khu hành chính của chính quyển An Nam ở trung tâm sẽ được di dời đến vị trí thuận tiện hơn.

 Một chiếc cổng đôi được quy hoạch để trang trí cho khu phố Mường Bo đồng thời làm chỗ trú mưa khách bộ hành. Một khu vực rộng lớn sẽ được ưu tiên dành cho khu hành chính.

Biệt thự của Toàn quyền Đông Dương sẽ được xây dựng ở phía Tây của dãy Song-Ta-Van, tại một vị trí cao có những khối đá đen xen lẫn trong rừng pơ mu trông xuống thành phố.

 Ở phía Bắc sân vận động, những sân bãi rộng cho thanh niên, khu học xá, các khu rừng nhường chỗ cho trạm y tế.

 Về phía Nam thành phố, trên những ngọn đồi trông xuống lưu vực sông Mường Bo là các biệt thự hạng nhất, ngăn cách với các biệt thự hạng hai ở phía Bắc bằng một khu trồng rau. Những khu biệt thự hạng hai này sẽ phủ kín hết các sườn núi phía Nam của khu dân cư hiện nay.

Về phía Đông Bắc của thành phố, khu doanh trại quân đội vẫn giữ nguyên nhưng có thể cải tạo về mặt kiến trúc. Chính quyền đang tiến hành mở rộng biệt thự dành cho hạ sĩ quan.

Theo đồ án quy hoạch, khắp nơi trong thành phố Sa Pa là những khoảng lưu không thoáng đãng, với nhiều cây xanh, ánh sáng mang lại niềm vui cho du khách và con trẻ. Những người thợ ngày đêm cố gắng thực hiện điều mà Toàn quyền mong muốn.

Như một thiếu niên tươi cười, Sa Pa, nữ hoàng của độ cao, đang chuẩn bị bộ áo mới cho ngày mai.

Nguồn:

- TC 827 - Tuần báo Đông Dương số 150, ngày 15/7/1943, hiện bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I.

Tuyết Minh - Hoàng Hằng (Trung tâm Lưu trữ quốc gia I)