10:00 AM 11/04/2019  |   Lượt xem: 371  | 

Lễ hội Đền Hùng được coi là một lễ hội quốc gia, được tổ chức linh thiêng và long trọng với sự tham gia của người dân từ khắp nơi trong nước và kiều bào sống ở nước ngoài.

        Hùng Vương là vua đầu tiên của nước Văn Lang - nhà nước đầu tiên của người Việt. Trước khi có những bộ sách về lịch sử của dân tộc, trong dân gian đã lưu truyền những huyền thoại, những truyền thuyết về triều đại Hùng Vương, những câu chuyện giải thích về nguồn gốc của dân tộc một cách gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ, gắn với chính với tập tục sản xuất và nền văn hóa lúa nước. Đó là những câu chuyện về họ Hồng Bàng, về sự tích “con Rồng, cháu Tiên”, chuyện “Sơn Tinh – Thủy Tinh”, sự tích “bánh chưng, bánh dày”.… Qua những câu chuyện này, ta có thể hình dung thời kỳ Hùng Vương là thời đại mở đầu dựng nước, đặt nền móng của đất nước Việt Nam ngày nay. Bắt đầu bằng việc Hùng Vương là thủ lĩnh của các bộ tộc người Lạc Việt đứng lên thống nhất các thị tộc, bộ lạc lập ra nhà nước Văn Lang, vương triều cuối cùng của thời kỳ Hùng Vương là lúc nhường ngôi cho Thục Phán (An Dương Vương) - để lập nhà nước Âu Lạc, thời kỳ Hùng vương qua 18 đời vua (1). Vua Hùng chia đất nước thành 15 bộ lạc, tổ chức các quan thành các Lạc hầu (quan văn), Lạc tướng, con trai vua gọi là Quan Lang, con gái vua gọi là Mị Nương.

       Các truyền thuyết này được lưu truyền trong dân gian qua hình thức truyền khẩu, nhưng qua các triều đại phong kiến, việc giải thích nguồn gốc của dân tộc rất được quan tâm, thể hiện qua sự ra đời của các bộ sử liệu như: Đại Việt sử ký toàn thư của Ngô Sĩ Liên, Đại việt sử ký của Lê Văn Hưu, Khâm định Việt sử thông giám cương mục của Quốc Sử Quán Triều Nguyễn … Hiện nay, các thông tin về thời kỳ Hùng Vương còn tìm thấy qua nguồn sử liệu quý là tài liệu Mộc bản triều Nguyễn– Di sản tư liệu thế giới, hiện đang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.

 

 

Hùng Vương dựng nước đặt tên nước là Văn Lang.
(Mộc bản sách "Đại Việt sử ký toàn thư", quyển 1, mặt khắc 3).
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước.

 

 

Hùng Vương cho đóng đô ở Phong Châu.
(Mộc bản sách "Khâm định Việt sử thông giám cương mục tiền biên", quyển 1, mặt khắc 1).
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước.

 

 

Tổ chức bộ máy nhà nước Văn Lang dưới thời Hùng Vương.
(Mộc bản sách "Ngự chế Việt sử tổng vịnh tập", quyển 1, mặt khắc 1).
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước.

       Những huyền thoại, sử liệu và thành tựu khảo cổ học đã chứng minh thời kỳ Hùng Vương là thời kỳ có thật, là một giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc. Đây là thời kỳ tiếp nối giữa thị tộc, bộ lạc và thời kỳ phân hóa giai cấp và hình thành nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

       Để tôn vinh thời kỳ khai thiên lập quốc và tri ân công lao của các vị anh hùng có công dựng nước, từ thời phong kiến các vị vua đã cho lập đền thờ vua Hùng: Vua Lê Thánh Tông năm 1470 và đời vua Lê Kính Tông năm 1601 sao chép đóng dấu kiềm để tại Đền Hùng, chọn ngày 11 và 12 tháng 3 âm lịch làm ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, đến thời nhà Nguyễn - năm Khải Định thứ 2 chính thức chọn ngày 10 tháng 3 âm lịch làm ngày Giỗ Tổ Hùng Vương để tưởng nhớ các Vua Hùng và nhắc nhở mọi người Việt Nam cùng tưởng nhớ thờ cúng Tổ tiên (2). Khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành Sắc lệnh số 22c/NV/CC ngày 18/2/1946 ấn định những ngày Tết, kỷ niệm lịch sử và lễ tôn giáo, trong đó, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (Mùng 10 tháng 3 âm lịch) được quy định là một trong những ngày kỷ niệm lịch sử và “những viên chức công nhật tòng sự tại các công sở” được nghỉ một ngày có hưởng lương.

 

 

 
 

Sắc lệnh số 22c/NV/CC ngày 18/2/1946 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ấn định những ngày Tết, kỷ niệm lịch sử và lễ tôn giáo.
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III - Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước.

 

        Việc ghi nhớ nguồn gốc dân tộc luôn được các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước chú trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 2 lần đến thăm Đền Hùng. Lần thứ nhất vào năm 1954, sau chiến dịch Điện Biên Phủ, Người đã chọn Đền Hùng làm nơi gặp gỡ, nói chuyện với cán bộ Đại đoàn Quân Tiên phong (Sư đoàn 308 - Quân đội nhân dân Việt Nam), tại đây, Bác đã nói: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”; lần thứ hai vào năm 1962, Bác đến thăm Đền Hùng trong hoàn cành đất nước bị chia cắt, tại đây, Người căn dặn:  “phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến thăm”(3).

       Năm 2007, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê chuẩn sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Luật Lao động cho người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương, trong đó có, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch). Hiện, nơi thờ vua Hùng lớn nhất tại quần thể di tích gồm Đền Hùng (đền Thượng, đền Trung, đền Hạ, đền Mẫu Âu Cơ, …) trên núi Nghĩa Lĩnh, thành phố Việt Trì. Tại đây, hàng năm, Lễ hội Đền Hùng thường được tổ chức từ đầu tháng cho đến ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch. Đây được coi là một lễ hội quốc gia, được tổ chức linh thiêng và long trọng với sự tham gia của người dân từ khắp nơi trong nước và kiều bào sống ở nước ngoài.

       Đặc biệt, vào năm 2012, ngày giỗ tổ Hùng Vương nói riêng và tín ngưỡng thờ Hùng vương nói chung đã được tôn vinh trên thế giới khi UNESCO công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” là một Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

       Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch hàng năm đã trở thành ngày lễ lớn trên cả nước, luôn khắc ghi trong tâm thức, nên đã là người dân Việt thì đều biết đến câu thơ “Dù ai đi ngược về xuôi. Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba”./.

Chú thích:

1. Nguyễn Tiến Khôi, Thời đại Hùng Vương mở đầu dựng nước của dân tộc Việt Nam, baophutho.vn, 02/04/2009.

2. Đào Nhuần, Ý nghĩa, nguồn gốc ngày giỗ tổ Hùng Vương 10-3, anninhthudo.vn, 03/04/2017.

3. Thái Bình, Kỷ niệm 2 lần Bác Hồ về thăm Đền Hùng, baonghean.vn, 06/04/2017.

Tài liệu tham khảo:

1. Lê Biết - Danh Hạnh, Thời đại Hùng Vương trong lịch sử Việt Nam, vov.vn, 02/04/2009.

2. Nguyễn Tiến Khôi, Thời đại Hùng Vương mở đầu dựng nước của dân tộc Việt Nam, baophutho.vn, 02/04/2009.

3. ThS. Đào Hải Yến -Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Các ngày lễ lớn được tổ chức tại Hà Nội giai đoạn 1949-1953, luutru.gov.vn, 17/11/2010.

4. Đào Nhuần, Ý nghĩa, nguồn gốc ngày giỗ tổ Hùng Vương 10-3, anninhthudo.vn, 03/04/2017.

5. Thái Bình, Kỷ niệm 2 lần Bác Hồ về thăm Đền Hùng, baonghean.vn, 06/04/2017.

6. Uyên Linh, Lịch sử, ý nghĩa ngày Giỗ Tổ Hùng Vương, baodautu.vn, 24/04/2018.

 7. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, http://dch.gov.vn.

Trần Ngọc - Trung tâm Tin học