10:34 AM 20/09/2021  |   Lượt xem: 350  | 

Trường Bách Công kỹ nghệ Huế xưa nằm đối diện với đình Tứ Phương và Bình An đường, nay là Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế (số 70, đường Nguyễn Huệ, phường Vĩnh Ninh, thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên - Huế).

Theo sách Đại Nam thực lục, Khâm sứ đại thần Buolloche bàn rằng hiện nay việc xây dựng ngày càng gấp rút, cần nhiều loại thợ nên lập một trường học tập kỹ nghệ để ngày sau gặp việc ứng biện có người mà dùng. Viện Cơ Mật tâu lên, vào tháng 10 năm Thành Thái thứ 11 (1899) vua Thành Thái chính thức ra đạo dụ thành lập trường Bách Công ở Kinh thành (trường chuyên dạy các nghề thợ sắt, thợ mộc, thợ rèn…) và chuẩn cho nha môn Vũ khố trích tiền công xây dựng ngôi trường.

 

Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế ngày nay. Ảnh sưu tầm internet.

 

Số học trò ban đầu của trường khoảng 200 người, mỗi tháng được cấp học bổng 3 đồng, việc dạy chia ra từng bậc, mỗi bậc đều có mức tay nghề riêng. Giáo sư chỉ dạy việc kỹ nghệ, không nói tới văn chương chữ nghĩa. Học trò có ai lười biếng học hành không tấn tới và bị tố cáo việc khác thì đuổi học, ai phạm lỗi thì do quan coi trường khiển trách, giám thị trừng phạt. Kỳ thi tay nghề ai dự hạng trúng cách thì cấp cho một sổ thợ, một tấm bằng, sau khi học nghề xong thi đỗ ra trường nếu muốn vào làm công trong Sở Đốc công hoặc theo các sở tư nhân làm việc đều cho tùy ý. Chi phí cho trường ấy ghi làm một khoản riêng vào ngân sách chi tiêu năm sau, do Khâm sứ đại thần chọn một viên Đốc công cai quản. Lại phái quý quan cùng Thượng thư bộ Binh nước ta sung làm hội đồng, phàm mọi việc cho quan Hội đồng nghĩ định cai quản kiểm soát. Lại trích kinh binh 100 người phái theo Chưởng vệ 1 người tới ở lại trong trường chờ khi sai phái(1).

Đến tháng 3 năm Thành Thái thứ 12 (năm 1900), vua Thành Thái đích thân bàn định về các điều khoản của Trường Bách Công. Buổi đầu thành lập, nhân sự trong trường Bách Công gồm: Trợ giáo có 13 người, công nhân 151 người, học trò 72 người, học bổng mỗi tháng tổng cộng 897 đồng, lại trích giản binh 100 người sung dịch. Đến nay giảm bớt chính binh, giản binh, giao cho viên Quản giáo trường ấy chọn lấy lính thợ khéo léo 28 người giữ lại trong trường để đủ người dạy dỗ. Học trò nguyên số 72 người, nay thêm 28 người cho đủ 100. Phàm học trò vào trường tròn một tháng phải do họ tự nguyện ghi tên vào sổ của trường học tập ba năm, sau khi học xong hoặc cho điền bổ chỗ khuyết, hoặc về nhà lập xưởng riêng, hoặc muốn làm công cho tư nhân cũng đều cho phép. Còn số người và lương tháng thì thợ vẽ và kiểm tra máy móc đều 1 người, lương tháng đều 20 đồng, thợ cưa gỗ 1 người lương tháng 30 đồng, Trợ giáo 10 người lương tháng đều 6 đồng, học trò 100 người lương tháng 3 đồng hoặc 2 đồng(2).

Đến năm 1907, do nhu cầu của xã hội ngày càng lớn, cần nhiều thợ có tay nghề cao ở các lĩnh vực khác nhau. Nhiệm vụ đặt ra lúc này là cần mở rộng quy mô trường học, cần đào tạo thêm nhiều ngành nghề mới. Tài liệu Châu bản triều Nguyễn có ghi về việc này như sau: Theo bản tấu của Viện Cơ Mật ngày 25 tháng 4 năm Thành Thái thứ 19 (1907) tâu: ngày 14 tháng này hội thương quý Khâm sứ đại thần Lê Viết bàn rằng: trường Bách Công buổi đầu thành lập chỉ là để chuyên dạy các kỹ nghệ mà đặt ra. Đến nay, trường đó chuyển thành một sở dịch vụ, so với ý định thiết lập ban đầu không còn phù hợp. Tuy nhiên, từ đó đến nay, những người học nghề ở trường đó cũng đã sửa chữa được máy móc. Quý đại thần nghĩ nên đem tu chỉnh, mở rộng thêm quy mô trường để chuyên dạy bách nghệ, sau này người học tinh thông sẽ truyền dạy cho người khác. Nhưng trường đó là do viện thần thiết lập, nay nghĩ nên do viện thần bàn bạc phái thuộc viên đến cùng chỉnh lý lại. Viện thần bàn rằng trường đó dạy nghề là để lợi ích cho dân, nghĩ nên đặt thêm để dạy rộng khắp cho dân trong nước, sau này tốt nghiệp có thể sinh sống bằng nghề đó. Viện thần xét các điều bàn bạc cũng là muốn mở mang nghề tăng thêm ích lợi.  Bèn sai Thượng thư bộ Công sung Cơ mật viện đại thần Nguyễn Hữu Bài sung làm hội viên hội đồng với Khâm sứ đại thần và các quan Pháp bàn bạc tiến hành.(3)

Như vậy, căn cứ theo bản tấu trên, Trường Bách Công chính thức được mở rộng thêm quy mô trường lớp và đào tạo đa ngành bắt đầu từ năm 1907. Nhờ đó đã cung ứng được cho xã hội nguồn nhân lực có tay nghề cao trong nhiều lĩnh vực như: chế tạo máy, kim hoàn, thợ điện, thợ xây… Trường cũng là nơi đào tạo ra những người thợ đặc biệt tài hoa như: Đệ nhất xảo thủ Nguyễn Văn Khả - thủa nhỏ ông được gửi đến ngôi trường này học nghề mộc mỹ nghệ chạm khảm trên gỗ và ông nhanh chóng thể hiện tài năng xuất chúng của mình. Trở thành trợ giáo nghề này ở trường Bách Công. Sau đó ông được mời vào cung phụ trách việc thiết trí nội ngoại thất, xây dựng đền đài, cung điện, lăng tẩm cho hoàng gia.(4)

 

Tờ trình của Bộ Hộ ngày 15 tháng 9 năm Khải Định thứ 7 (1922) về việc thành lập Trường Kỹ nghệ thực hành. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, Châu bản triều Nguyễn.

 

Đến năm 1922, căn cứ theo tờ trình của Bộ Hộ ngày 15 tháng 9 năm Khải Định thứ 7 (1922)... vào ngày 9 tháng 11 năm 1921 Tây, tiếp nhận quý toà bàn, trường ấy thừa lệnh quý Toàn quyền đại thần đã có nghị định thành lập trường Kỹ nghệ thực hành, tiến hành sẽ di dời để xây dựng ở bờ Nam sông Hương (vị trí hiện nay). Như vậy Trường Bách Công của Nam triều chính thức chuyển giao cho Toàn quyền Đông Dương tiếp nhận và đổi tên thành Trường Kỹ nghệ thực hành. Bắt đầu từ đó cho đến nay,  trường trải qua nhiều tên gọi khác nhau. Trường cũng liên tục được đầu tư xây dựng và phát triển qua các giai đoạn khác nhau của lịch sử, dần hình thành nên một ngôi trường khang trang, rộng rãi như hiện nay.

Đến nay, sau hơn 120 năm xây dựng và phát triển, nhà trường đã đào tạo được hàng ngàn, hàng vạn học viên kỹ thuật cao và công nhân lành nghề, góp phần không nhỏ vào công cuộc xây dựng đất nước./.

-----------------------

Tài liệu tham khảo:

1, 2. Cao Tự Thanh, Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ (tục biên), Nxb. Văn hóa – Văn nghệ, năm 2012.

3.Châu bản triều Nguyễn, Thành Thái tập 72, tờ 106.

4. https://luutru.gov.vn/cong-bo-gioi-thieu-tai-lieu/nghe-nhan-nguyen-van-kha-qua-tai-lieu-chau-ban-trieu-nguyen.

5. Châu bản triều Nguyễn, Khải Định tập 9, tờ 176.

Lê Thị Thông (Trung tâm Lưu trữ quốc gia I)