03:54 PM 17/06/2019  |   Lượt xem: 551  | 

Hiện, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV đang lưu trữ 01 bản Đại Nam công báo. Bản công báo này khắc thời gian là ngày 29 tháng 4, không khắc năm.

    Công báo là ấn phẩm thông tin chính thức của Nhà nước, do Chính phủ thống nhất quản lý, đăng văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế đã có hiệu lực đối với nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các văn bản pháp luật khác theo quy định (1). Theo tư liệu Mộc bản được tìm thấy thì dưới triều Nguyễn đã có công báo.

    Năm Bính Tuất (1886), vua Đồng Khánh cho lập Cục Đại Nam công báo để người dân nắm được tình hình đất nước, cho trên dưới được thông suốt. Công việc của Cục Đại Nam công báo được giao cho Sử quán đảm trách và cứ 10 ngày thì ra 01 tờ, sau khi in xong thì truyền bá cho dân biết. Sách Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ chép: Lập Cục Đại Nam công báo. Bấy giờ viện Cơ mật tâu rằng: Tục lệ các nước đều có nhật báo tân văn: Việc lớn thì chính sự triều đình, sau đến tình trạng hương lý, cùng là giá hàng cao hạ, truyền bá với nhau, tuy việc hình như viển vông nhưng lấy đấy mà khen chê công cộng. Tình hình trong ngoài, động có điều gì lầm lỗi tức thì bị mọi người nghị luận, đó là một việc, mà ý khuyên răn thực ngụ ở trong. Nước ta từ trước đến giờ chưa từng làm việc ấy, cho nên tình hình bên trong không thể thấu đến bên ngoài; tình hình ở trong không thể thấu được thì dân tình ở dưới thông với trên sao được.

     Hiện nay, việc giao thiệp nhiều, nhật báo là cần hơn cả, nhưng xem xét nhật báo ở các nước đều đặt ra Cục, người trông coi Cục ấy phần nhiều là nhàn nhân, ẩn sĩ, cho nên nghị luận thường nhiều ý kiến cao rộng và bản in đều riêng từng chữ, xếp in dễ dàng, cho nên ngày nào cũng có. Xin bắt chước phương pháp các nước, lập Cục Đại Nam công báo, nhưng do Sử quán kiêm giữ việc ấy, cứ 10 ngày hợp làm 1 tờ. Viện ấy và các Bộ nha đều theo công việc đã làm, ghi chép, giao cho Cục ấy, cứ 10 ngày một lần; Cục ấy phải kiểm xét, sửa soạn, hàng ngày viết ngay, giao cho thợ khắc chữ để truyền bá, bắt đầu từ mồng 1 tháng này, đấy là buổi mới thử qua, đợi sau gửi mua bản in có từng chữ riêng cho tiện xếp in, chiểu giá bán ra. Vua nghe theo (2).

     Mộc bản sách Đồng Khánh chính yếu, quyển 5, mặt khắc 21 cũng khắc về việc lập Cục Đại Nam công báo như sau: Quan Cơ mật viện tâu xin phỏng theo cách làm nhật báo của các nước thành lập ra Cục Đại Nam công báo, trao cho Sử quán kiêm quản công việc này. Cứ 10 ngày ra chung thành một tờ. Viện Cơ mật cùng với các Bộ nha tập hợp ghi lại những công việc đã thực hiện để giao cho Cục ấy, cứ 10 ngày một lần Cục tổng hợp kiểm tra đối chiếu với văn thư trực ban của từng ngày rồi giao cho thợ khắc in truyền bá ra ngoài. Việc bắt đầu làm từ ngày mồng 1 tháng này.

Mộc bản sách Đồng Khánh chính yếu, quyển 5, mặt khắc 21.
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV

 

Bản dập mộc bản sách Đồng Khánh chính yếu, quyển 5, mặt khắc 21.
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV

 

     Vua phê rằng: “Tấm lòng của các khanh muốn nước nhà bỏ thói quen cũ, học theo người để mưu đổi mới, dần dà mỗi ngày một việc, nghìn ngày sẽ được nghìn việc, may được phần nào là thỏa lòng mong mỏi của trẫm phần ấy. Có người nói bỏ tục cũ thì đất nước suy, lại có người bảo thay đổi lề thói cũ thì sẽ hưng thịnh. Không biết các khanh cho như thế nào là đúng, cứ như trẫm nghĩ tất sẽ thịnh, chứ có lý nào lại suy?” (3).

    Triều Nguyễn đã cho khắc in nhiều Mộc bản bản Đại Nam công báo, nhưng trong khối di sản tư liệu Mộc bản bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV hiện chỉ đang lưu trữ 01 bản Đại Nam công báo. Bản công báo này khắc thời gian là ngày 29 tháng 4, không khắc năm. Nội dung chính của bản công báo nói về tình hình bảo trợ của Pháp đối với nước Đại Nam.

Bản dập mộc bản Đại Nam công báo ngày 29 tháng 4.
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV

    Cục Đại Nam công báo ra đời cách đây đã hơn 133 năm, mặc dù tư liệu ghi chép về Cục Đại Nam công báo không nhiều nhưng tài liệu lưu lại cũng phản ánh phần nào tình hình báo chí, chính trị - xã hội thời Nguyễn, đồng thời, cũng cho thấy nhu cầu tìm hiểu thông tin của người dân. Qua đó, thể hiện sự quan tâm của triều đình đối với người dân, muốn cho người dân nắm được thông tin chính sự và tình hình của xã hội./.

Chú thích:

(1) Nghị định số 34/2016/NĐ-CP của Chính phủ ngày 14/5/2016.

(2) Bản dịch sách Đại Nam thực lục chính biên đệ lục kỷ, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Sử học, Nxb Giáo dục, 2007, tập 9, tr 248, 249.

(3) Bản dịch sách Đồng Khánh, Khải Định chính yếu, Nguyễn Văn Nguyên dịch, Nxb Thời Đại, Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, 2010, tr 170.

Tài liệu tham khảo:

1. Hồ sơ H18, Mộc bản triều Nguyễn, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV;

2. Hồ sơ H35/6, Mộc bản triều Nguyễn, Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV.

Nhật Phương (Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV)