12:01 PM 29/12/2020  |   Lượt xem: 312  | 

Giấy dó, đinh ghim, kẹp bằng giang, nứa, tre, gai – những vật liệu tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại cho thấy đóng góp to của những người làm công tác văn thư, lưu trữ trong giai đoạn 1945-1975.

   Trong điều kiện khó khăn chung của dân tộc sau Cách mạng Tháng Tám, và những năm kháng chiến, ác liệt và gian khổ, lớp lớp các thế hệ cán bộ làm công tác văn thư, lưu trữ ở các cơ quan từ trung ương đến các địa phương, các ngành đã khắc phục mọi điều kiện, hoàn cảnh khó khăn, thực hiện việc gìn giữ, bảo quản an toàn công văn, tài liệu có giá trị. Qua các vật liệu – văn phòng phẩm đặc biệt” dùng cho công tác văn thư (giấy dó, ghim tre, nứa…) còn nằm trên những tài liệu lưu trữ đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (hoặc đã được xử lý), chúng ta có thể hiểu hơn về một chặng đường của công tác văn thư – lưu trữ nước nhà.

   - Giấy dó: được sản xuất từ vỏ những cây dó (như dó giấy, dó liệt...), rất mỏng manh, mềm, xốp, nhẹ nhưng bền dai, không nhoè khi viết, vẽ, ít bị mối mọt, hoặc dòn gãy, ẩm nát. Vì xốp nên giấy dó rất dễ bắt màu khi viết, in, giấy dó cách nhiệt, cách âm tốt, do có cấu trúc dạng sợi đa chiều. Trong số những tài liệu giấy, thì tài liệu giấy dó có tuổi thọ cao nhất. Các tài liệu giấy dó là những loại tài liệu được sản sinh lâu đời nhất, từ khi các phương tiện bảo quản chưa được phát triển.

Giấy dó

   - Đinh ghim, kẹp bằng giang, nứa, tre, gai:

   + Kẹp bằng giang, nứa: Là những chiếc kẹp được làm từ giang, nứa (là những loại cây họ tre), có chiều dài từ 2-4,5cm, dạng mảnh, một đầu được giữ nguyên, đầu kia được tách thành hai mảnh mỏng để kẹp các tờ giấy với nhau. Là sự sáng tạo của những người làm công tác công văn, giấy tờ nhằm khắc phục hoàn cảnh khó khăn của công tác cũng như điều kiện kinh tế còn hạn hẹp. Tính từ thời điểm năm đầu tiên sản sinh tài liệu đến nay đã ngót gần 70 năm trôi qua, những chiếc ghim, kẹp được làm từ giang, nứa này vẫn giữ nguyên hình dáng, chất liệu, giang, nứa cứng rắn, không bị mọt mối, phần nào cũng thể hiện về việc lựa chọn cũng như bảo quản đối với toàn bộ khối tài liệu nói chung và những chiếc đinh ghim, kẹp làm từ giang, nứa nói riêng, thiết nghĩ những chiếc đinh ghim, kẹp này đã được xử lý nên nó vẫn còn như nguyên mới.

Hình ảnh về những chiếc ghim, kẹp giang, nứa từ khối tài liệu Phông Ủy ban Hành chính Khu tự trị Việt Bắc giai đoạn 1949 – 1976 bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

 

   Những đinh ghim, kẹp giang, nứa này là sản phẩm thủ công, không thể so sánh được với những đinh ghim, kẹp giấy sau này khi khoa học kỹ thuật phát triển nhưng ở một chừng mực nào đó, trong những điều kiện hoàn cảnh cụ thể, chúng đã có tác dụng lớn trong việc ghim giữ tài liệu.

   + Đinh ghim bằng tre: nhọn và nhỏ như chiếc kim khâu, làm từ giang nứa, được vót nhẹ và nhọn một đầu để dễ châm vào các tờ giấy, chủ yếu dùng để ghim giấy dó – loại giấy rất mỏng manh.

   + Đinh ghim bằng gai: là những chiếc gai được lấy từ các cây như bồ kết, bưởi dùng để đinh ghim các tờ tài liệu, văn bản. Đinh gai có chiều dài từ 2-4,5cm, dạng tròn giống như những chiếc đinh, một đầu nhọn để đinh các tờ tài liệu.

Hình ảnh về những chiếc đinh ghim, gai làm từ giang, nứa, có chiều dài từ 2 - 4,5cm được thu được trong quá trình thực hiện nghiệp vụ

Phông Ủy ban Hành chính Khu tự trị Việt Bắc giai đoạn 1949 – 1976.

   - Đinh ghim, ghim dập và kẹp sắt: Nhờ sự phát triển của khoa học, kỹ thuật sản xuất, đinh ghim, ghim dập và kẹp sắt được sản xuất là những vật liệu văn phòng được làm bằng sắt. Những chiếc đinh, một đầu có đế và một đầu nhọn, có nhiều ưu điểm hơn so với đinh ghim giang nứa, sản xuất hàng loạt, giống nhau, dễ dàng đâm xuyên những tờ tài liệu. Những chiếc kẹp sắt cũng được cấu tạo đơn giản với một đầu cố định đáy hình chữ U dẹt, hai mặt kẹp là hai đầu kim loại (như hình ảnh). Điểm hạn chế của những ghim kẹp bằng sắt là khi chịu sự tác động của môi trường, đinh ghim, kẹp sắt thường bị hoen rỉ, và ít nhiều chúng cũng ảnh hưởng đến tài liệu.

   Để tập hợp những trang tài liệu của một văn bản hay nhiều văn bản cùng một vấn đề, bên cạnh sử dụng ghim, kẹp, việc dùng những ghim khâu chỉ cũng rất phổ biến. Các tập tài liệu đã được dùng kim khâu chỉ đính tài liệu với nhau…

   Những chiếc ghim, kẹp chỉ là những vật liệu hết sức bé nhỏ, nhưng thực sự cần thiết trong công tác văn phòng, hành chính, trong việc sắp xếp công văn, giấy tờ, tài liệu. Những chiếc ghim, kẹp bằng các vật liệu từ thiên nhiên đến các sản phẩm bằng kim loại, phần nào đã phản ánh phát triển của những vật liệu văn phòng ở nước ta, chừng mực nào đó cũng sự phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật của đất nước qua từng thời kỳ và trên hết, dù trong hoàn cảnh nào thì sức sáng tạo, sức vượt khó của con người vẫn là điều quan trọng nhằm đáp ứng những yêu cầu công tác được giao - những việc tưởng chừng nhỏ bé nhưng đòi hỏi sự tận tâm, cho thấy sự đóng góp to của những người làm công tác văn thư, lưu trữ.

   Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ, cuộc sống của con người và xã hội ngày càng được nâng cao, các vật liệu cho lĩnh vực văn phòng nói chung, công tác lưu trữ công văn, giấy tờ nói riêng ngày càng phong phú đa dạng, gọn nhẹ, thẩm mỹ, đáp ứng hữu hiệu yêu cầu của công tác, đó phần nào cũng là sự kế thừa, phát triển sự sáng tạo của “công tác công văn, giấy tờ” trong thời kỳ đã qua, từ các thế hệ đi trước.

Thiên Lý – Thu Giang (Trung tâm Lưu trữ quốc gia III)