Triển lãm giới thiệu một bộ sưu tập phong phú gồm 120 phiên bản tài liệu, hình ảnh, bản vẽ kỹ thuật được lựa chọn từ khối Châu bản triều Nguyễn, các phông tài liệu tiếng Pháp đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I và một số hiện vật đang được lưu giữ tại Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc tử giám Hà Nội, với mục đích mang lại cho công chúng những thông tin chân thực về nền giáo dục Việt Nam giai đoạn lịch sử từ 1802 - 1945. Từ đó góp phần làm rõ đặc trưng của giáo dục khoa cử Nho giáo triều Nguyễn và giáo dục khoa cử Tây học thời Pháp thuộc cũng như quá trình thay thế từng bước của nền giáo dục Tây học trước sự suy yếu của nền giáo dục Nho học trong những năm cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.

      Triển lãm được bố cục thành 2 phần theo chủ đề có chú thích và thuyết minh kèm theo.

       Phần I: Châu bản triều Nguyễn với giáo dục và khoa cử

      Tài liệu và hiện vật trưng bày tại phần này phản ánh nhiều nội dung phong phú xung quanh vấn đề giáo dục khoa cử Nho học triều Nguyễn - một trong những điển hình của mô hình giáo dục, khoa cử phong kiến Việt Nam. Từ việc tổ chức, quản lý hệ thống trường học, quy định chế độ thi cử (cách ra đề, duyệt quyển thi, quy định màu mực bài thi, cách chấm thi) đến nghi lễ truyền lô, ban yến, vinh quy bái tổ, ban thưởng hay việc xây dựng Quốc Tử Giám và Văn Miếu tại Huế dưới thời Vua Gia Long, việc thành lập Trường Quốc học Huế dưới thời Vua Thành Thái... tất cả đều được tái hiện chân thực, sinh động qua các hiện vật và các văn bản tiêu biểu được lựa chọn từ khối Tài liệu Châu bản triều Nguyễn.

       Phần II: Nền giáo dục Tây học tại Việt Nam

       Nỗ lực của người Pháp được đánh dấu bằng hai cuộc cải cách giáo dục: lần thứ nhất (bắt đầu từ năm 1906) và lần thứ hai (bắt đầu từ cuối năm 1917) với nhiều nghị định quan trọng về giáo dục được ban hành. Qua hai cuộc cải cách này, nền giáo dục của Việt Nam đã có nhiều thay đổi và được tổ chức thành 3 cấp: đệ nhất cấp (hệ tiểu học), đệ nhị cấp (hệ trung học) và hệ cao đẳng, đại học.

        Cũng trong phần này, nhiều nội dung quan trọng như những ngày đầu thành lập Đại học Đông Dương - tiền thân của Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay hay vấn đề về giáo dục tư thục, giáo dục dạy nghề... trong những năm đầu thế kỷ XX đều được thể hiện chân thực qua nhiều văn bản tài liệu chọn lọc từ khối tài liệu lưu trữ tiếng Pháp.

        Các phiên bản tài liệu và hiện vật trưng bày tại Triển lãm đã tái hiện một cách chân thực bức tranh chung của nền giáo dục Việt Nam giai đoạn 1802 - 1945 với sự tồn tại của hai nền giáo dục: Giáo dục khoa cử Nho học dưới triều Nguyễn và giáo dục khoa cử Tây học thời Pháp thuộc; nét đặc trưng của hai nền giáo dục này cũng như quá trình thay thế từng bước của giáo dục Tây học trước giáo dục Nho học. Những năm cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX là thời điểm song hành của hai nền giáo dục: cựu học (Nho học) và tân học (Tây học). Bên cạnh nền giáo dục mới đang manh nha, chế độ giáo dục và khoa cử Nho học vẫn được duy trì trong tình trạng ngày một suy yếu cho đến khi thực sự cáo chung bằng bản Dụ số 123 ngày 6/12/1918 của vua Khải Định về việc bãi bỏ kỳ thi Hội và khoa thi Hội cuối cùng năm Kỷ Mùi (1919) ở Huế. Đặc biệt, với nỗ lực của người Pháp qua hai cuộc cải cách giáo dục: lần thứ nhất (bắt đầu từ năm 1906) và lần thứ hai (bắt đầu từ cuối năm 1917) với nhiều nghị định quan trọng về giáo dục được ban hành thì nền giáo dục Tây học đã hoàn toàn chiếm lĩnh và thay thế vị trí của giáo dục Nho học trong hệ thống giáo dục công lập.Đây là những tài liệu và hiện vật đặc biệt giá trị, có tác dụng tham khảo rất lớn đối với các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách về giáo dục, các nhà khoa học, học sinh, sinh viên và bạn đọc quan tâm đến vấn đề này./.