LỜI GIỚI THIỆU

       Châu bản triều Nguyễn là một trong các phông, sưu tập tài liệu lưu trữ Hán - Nôm thuộc diện quí, hiếm đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước - Bộ Nội vụ. Châu bản là những văn bản hành chính của triều Nguyễn do các cơ quan chính quyền từ trung ương đến địa phương soạn thảo và thông qua hoàng đế “ngự lãm”, “ngự phê” bằng mực son để truyền đạt ý chỉ hoặc giải quyết những vấn đề về chính trị, quân sự, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, xã hội ..... Vì vậy, có thế coi đây là kho lưu trữ tài liệu văn thư hành chính của vương triều Nguyễn. Loại hình văn bản trên Châu bản triều Nguyễn bao gồm dụ, chiếu, chỉ, tờ trình (thân), bản kê (kê khai), tấu sớ, bản dịch văn bản ngoại giao và các công văn khác. Hiện nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đang lưu trữ gần 800 tập Châu bản tương đương khoảng 85.000 văn bản của 11/13 triều vua nhà Nguyễn.

       Bút phê của các hoàng đế trên Châu bản triều Nguyễn có 6 loại gồm: Châu điểm, châu phê, châu khuyên, châu mạt, châu sổ, châu cải. Các hình thức Ngự phê này là một trong những đặc trưng độc đáo của Châu bản.

       Châu điểm là một nét son được chấm lên đầu văn bản hoặc một vấn đề thể hiện sự đồng ý của nhà vua.

       Châu phê là một đoạn, một câu hay một vài chữ do đích thân nhà vua viết, có thể ở đầu, ở cuối hoặc chen vào giữa các dòng trên văn bản thể hiện quan điểm hoặc cho ý kiến chỉ đạo. 

       Châu khuyên là vòng son được nhà vua khuyên lên điều khoản, tên người hoặc vấn đề được nhà vua chấp thuận.

       Châu mạt là nét son được phẩy lên tên người hoặc vấn đề nào đó thể hiện sự lựa chọn hoặc không chấp thuận của nhà vua.

       Châu sổ là nét son được gạch sổ trực tiếp lên những chỗ cần sửa chữa hoặc không được chấp thuận.

       Châu cải là chữ, câu, đoạn viết bên cạnh những chữ đã sổ bỏ nhằm sửa lại hoặc thể hiện quan điểm của nhà vua.

       Ban Tổ chức lựa chọn 150 phiên bản tài liệu của 10 Hoàng đế triều Nguyễn từ khối Châu bản đưa ra triển lãm lần này, mục đích giới thiệu đến đông đảo công chúng những hình thức phê duyệt của các Hoàng đế triều Nguyễn. Qua đó, phần nào cung cấp thêm những thông tin về tư tưởng chỉ đạo, quan điểm của các hoàng đế thời kỳ đó cũng như cách thức phê duyệt văn bản trong chế độ văn thư triều Nguyễn.

       Bố cục của triển lãm được thiết kế làm 10 phần giới thiệu bút phê của các hoàng đế trên Châu bản: Gia Long, Minh Mệnh, Thiệu Trị, Tự Đức, Kiến Phúc, Đồng Khánh, Thành Thái, Duy Tân, Khải Định, Bảo Đại và một số hình ảnh về các vị hoàng đế này. Ngoài giới thiệu chung, mỗi phần có giới thiệu riêng; mỗi phiên bản tài liệu được thuyết minh cụ thể về hình thức, nội dung bút phê của các Hoàng đế triều Nguyễn.